Bhor Mandhardevi Wai Solo Biking

Man is a social animal

माणूस हा समाजप्रीय प्राणी आहे, या उक्तीचा वापर मी माझी भीती लपविण्यासाठी करत आलो आहे. गेली ४/५  वर्ष मी बरेच सायकलिंग केले आहे पण कायम सोबत कोणीतरी असतेच. एकल (solo) सायकलिंगची वेगळीच मजा असते, असं नियमीत एकल सायकलिंग करणारे मित्र सांगतात. मी कधीच त्या भानगडीत पडलो नाही कारण मनात आकारणच एक अनामिक भीती असते. यातून बाहेर पडणे गरजेचेच होते.
'आगोम' हा आमचा औषधी व्यवसाय माझ्या वडिलांनी सुरु केला. सुरवाती पासूनच औषधांचे ग्राहक हे फक्त ग्राहक न रहाता आगोमच्या बृहत् परिवाराचे सभासद आहेत असे आम्ही मानत आलो आहोत. गेली ४०/५० वर्षं निष्ठा आणि प्रेमाने आमची औषधे वापरणारी अनेक कुटुंब आहेत. त्यांच्या सदिच्छांच्या जोरावर आगोमची अविरत वाटचाल सुरु आहे. असेच एक कुटुंब सौ म्हसवडे मावशी यांचे, भोरमध्ये स्थायिक झालेले. अनेक दिवस त्यांना भेटायला सायकलने जाण्याचे घाटत होते पण सोबतीला नक्की कोण येणार हे ठरत नसल्याने ते पुढे-पुढे ढकलले जात होते.
 

You are never alone !   
२४ जून २०१८ रविवार म्हणून थोडा उशिरा ५.३० ला उठलो आणि वातावरण पाहून सहजपणे सायकल बाहेर काढण्याची तीव्र इच्छा झाली. रडारवर भोर होतेच, पटापट आटोपून ६.३० ला घराबाहेर पडलो. नेहमीची तयारी केली होतीच शिवाय पावसाळी तयारी आणि परत येताना बसने यायचे हे नक्की असल्याने सायकल बांधण्यासाठी ऑक्टोपस (रबराची फुलीच्या आकाराची दोरी), दोरीचे तुकडेही सोबत घेतले. सिंहगड रोडवरून मुंबई- बेंगलुरू महामार्गावर वळल्या पासून नवीन कात्रजबोगदा संपेपर्यंत फार तीव्र नाही पण चढणच आहे . चढणीची तीव्रता पाहून सुरवातीलाच योग्य तो गियर घेऊन सायकल दामटणे आम्ही पसंत करतो. थोडं अंतर गेल्यावर एक अनोळखी सायकलस्वार दिसला, सवयी प्रमाणे संवाद साधला. राजेश कदम एका खासगी बांधकाम व्यवसायिकाकडे काम करतो. अनेक वेळा कामावर जाण्यासाठी देखील तो सायकल वापरतो हे ऐकून मला त्याचे कौतुक वाटले. निघताना त्याने नक्की कुठे जायचे ठरविले नव्हते. त्याचा एक मित्र तुषार शहा त्याला नसरापूर नाक्यावर भेटणार होता नंतर ते दिशा ठरविणार होते. आम्ही तेथेच चहा साठी थांबण्याचा निर्णय घेतला. नाक्यावर पोचलो तिथे काही मुलांची लगबग सुरु होती, त्यांच्या पाठीवर 'टोकरं' होतं. 'टोकरं' म्हणजे मासे पकडण्यासाठी ग्रामीण भागात वापरले जाणारे एक साधन आहे. कोकणात काही ठिकाणी याला 'कोयीन' म्हणतात. बांबूच्या बारीक सऱ्या काढून ढोबळमानाने ढोलकीच्या आकारात ते बनविले जाते. त्याची एक बाजू बंद असते तर दुसऱ्या बाजूने शान्क्वाकार नळकांडी सारखा आकार आत घुसलेला असतो, यातून मासे आत शिरू शकतात. जोराने वहाणाऱ्या छोट्या प्रवाहात ते ठेवले जाते, मासे आत शिरून आतमध्ये अडकतात. पावसाळी ग्रामजीवनाचे आजचे पहिले दर्शन झाले.

PC श्री.
पराग साळस्कर 

चिमणी वृक्ष      
मी भोरला जातोय हे नक्की असल्याने त्या दोघांनी माझ्या सोबत भोर रोडवरील, कट्यार फेम 'नेकलेस स्पॉट' पर्यंत येण्याचा निर्णय घेतला. आम्ही लगेचच निघालो, भोर रस्त्यावर वळल्यावरील निसर्ग फारच विलोभनीय होता. संपूर्ण आसमंत हिरव्या रंगाने नटला होता. सकाळी निघाल्या पासूनच ढगाळ हवा, मधेच अगदी अल्प असा भूर-भूर पाउस म्हणजे सायकल चालविण्यासाठी सुवर्णसंधीच. थोडं पुढे गेल्यावर दोन-तीन मंडळी रस्त्या शेजारी पावसाळी 'टाकळी' ही भाजी खुडताना दिसली. मंडळी मुंबईकर असल्याने पावसाळी भाजी स्वतःच्या हाताने खुडताना त्यांचा आनंद चेहऱ्यावरून ओसंडून वहात होता. नेकलेस स्पॉट खरंच सुंदर आहे, नीरा नदीने जमीनेला घातलेला वेढा पाहण्यासारखा आहे. पण मला तेथेच जवळ असणारा एक गमतीदार वृक्ष फार आवडतो. ६०-७० फुट उंच अशा कारखान्याच्या चिमणीच्या मुखात एक मस्त डेरेदार वृक्ष वाढला आहे. जणू काही सतत धूर ओकून तापून दमलेल्या चिमणीला आपल्या सम्भाराने तो वृक्ष थंडावा देत आहे. दोघे सोबती ठरल्याप्रमाणे तेथून परत फिरले. माझा खराखुरा एकट्याचा प्रवास सुरु झाला. वाटेत सुरु असणारी नांगरणी, लावणी ई. शेतीची कामे पाहून मन प्रसन्न झाले, हल्ली अभावानेच श्रम-श्रद्धा पहाणेस मिळते.


ORS घेतलं का ?
 भोर गाव सुरु होण्यापूर्वी डावीकडे आमचे आवडीचे नाष्ट्याचे ठिकाण म्हणजे छोटेखानी टपरीवजा हॉटेल सागर. सायकल बाहेर उभीकरून आत शिरल्यावर माझे नेहमीप्रमाणेच प्रेमाने स्वागत झाले. एकटेच फिरताय काळजी घ्या, सोबत ORS घेतलंय का ? असे मुलाने विचारल्यावर मला आश्चर्य मिश्रित आनंद झाला. नुसते एव्हढे विचारूनच तो थांबला नाही तर त्याने अर्धे लिंबू, दोन चमचे साखर आणि मीठ असं मला माझ्या पाण्याच्या बाटलीमधे टाकायला लावले आणि तो शांत झाला. वाटेत मी मांढरदेवीचा बोर्ड पाहिल्या पासून माझ्या डोक्यात ते घोळत होते. त्याला कारण म्हणजे दोन वर्षापूर्वी आम्ही पुणे-भोर-पोलादपूर-महाबळेश्वर असे सायकलिंग केले होते त्यावेळी विवेकच्या मनात खाली वाईला उतरून मांढरदेवी मार्गे भोर गाठण्याचे होते. मी माझा इरादा बोलून दाखविल्यावर त्यांना आणखीच काळजी वाटली आणि खूप चढण आहे, तेरा किलोमीटरचा घाटरस्ता एकाकी आहे असा इशारा वजा माहितीही दिली. आज सकाळी निघाल्यापासूनच मी तोंडावर ताबा ठेवण्याचे ठरविले होते त्यामुळे मिसळीचा आस्वाद न घेताच फक्त 'चायबारी' करून पुढे निघालो.    
भोर गावात शिरल्यावर मावशींना फोन केल्यावर त्यांना आश्चर्याचा सुखद धक्का बसला, मी मुद्दामहून पूर्वकल्पना दिली नव्हती. माझे जोरदार आगत-स्वागत झाले, चहापान, सर्व कुटुंबा सोबत गप्पागोष्टी झाल्यावर मी लगेच ११/११.३० च्या दरम्याने निघालो.



कुत्र्यांचा कहर
शिवाजी चौकातून मांढरदेवी रस्त्याला लागलो, वाटेत चौकशी केली असता कळले घाटात खाण्याची कोणतीही सोय नाहीये. तेरा किलोमीटरचा घाट म्हणजे सायकलने किमान दोन तास तरी लागणार हे लक्षात घेऊन वाटेतील टपरीवर चहा बिस्कुट हाणले आणि घाट रस्ता धरला. संपूर्ण रस्ता डामरी असला तरी ओबड-धोबड आहे, शिवाय बरेच ठिकाणी उभा चढ आहे. पावसाळी हवा, हिरवाईने नटलेले डोंगर, थंड हवा यामुळे मी जोशात होतो. घाट रस्ता निर्जन आहे परंतु रविवार असल्याने वहानांची सतत ये-जा सुरु होती आणि तीच माझ्या पथ्यावर पडली. त्या घाटात सायकल चालविणारा मी एकटाच असल्याने अनेक जण माझ्याकडे कौतुकाने बघत होते. अर्धाअधिक घाट चढून गेल्यावर अचानक ७/८ कुत्र्यांनी मला घेरले आणि भो-भो करीत पाठी लागले. क्षणभर मला काही कळेच ना एक तर उभा चढ आणि त्यात या कुत्र्यांचा कहर. नशिबाने  सतत येजा करणाऱ्या वाहानांमुळे त्यांना अडथळा होत होता त्यामुळे ४-५ मिनिटात त्यांचा जोर ओसरला आणि मी सुटकेचा निश्वास टाकला. अखंडित सायकल चालवून मी घाट माथा गाठला पोटात कावळे ओरडू लागले होते. नाक्यावरील हॉटेलमधे गरमागरम भाकरी आणि पोटभर चहा असा विशेष मेनू योजला आणि तृप्त झालो.  
पुढे ७-८ किलोमीटरचा आनंददायी उतार उतरून ३ च्या सुमारास वाई बसस्थानक गाठले. समोर स्वारगेट-पुणे फलक लागलेली एक बस माझी वाट पहात उभीच होती. चालकाशी बोलून लगबगीने एकट्यानेच सायकल बसच्या टपावर चढविण्याची कसरत करून बांधून टाकली. वाई गाठल्यावर मला एक मिनिटाचीही उसंत मिळाली नव्हती त्यामुळे गाडीत बसल्यावर एकामागोमाग एक असे दोन्ही पायात गोळे आले.
स्वारगेटला पुन्हा 'आपला हाथ जगन्नाथ' स्वतःच सायकल खाली काढली मात्र यावेळी चालकाने जमिनीवर उतरवून घेण्यास मदत केली. लगेच सायकलवर टांग मारून घर गाठले.
पावसाळी ढगाळ वातावरण, थंड हवा, गार वारा आणि हिरवाईने नटलेले डोंगर पण भिजवून शरीर आंबवणारा पाउस मात्र नाही म्हणजे फूल टू मज्जा ...

Self Publication रामराम !

प्रसववेदना पश्चात नवनिर्मितीचा आनंद !

रामराम

काल माझ्या 'रामराम' पुस्तकाच्या अनावरणानिमित्त योजलेले स्नेहमीलन आनंदोत्सव बनून गेले.गेले अनेक दिवस (मी सोडून) सर्वांनी अथक प्रयत्न केले होते त्याचे चीज झाले.
ही ऋणमुक्तीसाठीची पोस्ट नाहीये, पण सगळ्यांचे आभार मानणे अस्थानी नक्कीच नाही. पोस्ट मधे कोणाचाही नामोल्लेख मी करत नाहीये, तरी एका व्यक्तीचा उल्लेख मला आवर्जून करावासा वाटतो ती व्यक्ती म्हणजे 'गोरख टेम्पोवाले'
दोन मोहिमांमध्ये ते आमच्या सायकल वाहून नेण्यासाठी सोबत आले होते. त्यानी कार्यक्रमास यावे असे मला वाटत होते. ते आले आणि पुस्तक विकत घेऊन माझी सही घेऊन गेले.
त्यांना सलाम !

काच्या  अनावरणानिमित्त योजलेले स्नेहमीलन आनंदोत्सव बनून गेले. गेले अनेक दिवस (मी सोडून) सर्वांनी अथक प्रयत्न केले होते त्याचे चीज झाले.

त्यांना सलाम !

Off Road Biking Meghalaya

Parenting Baby Monkey

काका केलटा आला !


आमच्या प्राणी प्रेमाची महती गावात पसरली होतीच शिवाय आमचे मोठे बंधू (दीपक आणि माधव) सामाजिक कामात सहभागी होत असल्याने तालुक्यातही ती पसरली होती.
मी एकदा कामानिमित्त मुंबईला गेलो असताना अनोळखी माणसाचा फोन आला. मी अमुकतमुक दापोलीहुन बोलतोय आमच्या अंगणात एक हुप्प्याचे (वानराचे) अतिशय लहान पिल्लू दिसतंय मी काय करू ? पिल्लू खूपच लहान आहे. बोलण्यावरून पिल्लू  काही दिवसांचे असेल हेही कळले. मुंबईत असल्याने मला मर्यादा होत्या म्हणून त्याला दुध पाजण्याच्या सूचना दिल्या आणि मी ३-४ दिवसांनी येणार आहे तेव्हा पाहू असेही सांगितले. मी घरी पोहोचण्यापूर्वीच पिल्लू कोलथरेला आमच्या संगोपनालायात भरती झाले होते. पुठ्याच्या खोक्यात कापडाची छोटी मउ गादी बनवून त्यात त्यांनी पिल्लू ठेवले होते.
पूर्वीचे अनुभव जमेस धरून आम्ही एक बारीक जाळीचा १फुट x१फुट रुंदी आणि साधारण तीन साडेतीन फुट लांब असा मजबूत पिंजरा बनविला होता. रात्री फिरणारी उनाड कुत्री, मांजर या पासून संरक्षण व्हावे हा हेतू. तरीही रात्री पिंजरा उंचावर टांगून ठेवेत असू. नवीन पाहुणा हजर झाला की त्याचे बारसे लगेच केले जायचे. सर्वानुमते आम्ही त्याचे नाव 'राहुल' ठेवले. छोट्या बाळाच्या दुधाच्या बाटलीने दुध पाजून राहुलला सांभाळणे आमच्या साठी एव्हढे आव्हानात्मक  नव्हते. मुली, पुतण्या, आमचे कर्मचारी हिरीरीने हे काम करत असत. बघता बघता तो मोठा होऊ लागला. पिंजऱ्या बाहेर काढल्यावर टूण- टूण उड्या मारत फिरत असे. त्याच्या जीवाच्या मानाने शेपूट फारच लांब होते. शेपूट हवेत उलट्या 'J' सारखे उभे करून तो उड्या मारी  तो नजारा बघण्यासारखा असे.








माझ्या सौ ना आमच्या अशा सगळ्या उद्योगांचा तिटकारा असे पण राहुलला मात्र थेट घरात प्रवेश होता. राहुलला घरात सोडल्यावर तो सोफा, डायनिंग टेबल आणि खुर्च्या यांवर यथेच्च उड्या मारत असे आणि बायको चक्क कौतुकाने त्याचे चाळे पहात असे. माझ्या मुली राहुलचे खूप लाड करत. त्यावरून त्यांच्यात चढाओढ चाले. अगदी सुरवातीला तर बाटलीने दुध पिता-पिता राहुल  मुलींचे बोट घट्ट पकडून मांडीत झोपायचा. मग राजूची डुलकी पूर्ण होई पर्यंत आपला पुतळा. त्याच्या नाजूक तळहातांचा मउ मुलायम स्पर्श ही एक अनुभवण्याचीच गोष्ट आहे. मुलींची एक तक्रार कायम असे 'बाबा आम्ही त्याचे एव्हढे लाड करतो पण तुम्ही दिसलात की तो तुमच्याच मागे येतो'. मलाही याचे कोडे कधी उलगडले नाही. हे फक्त राहुलच्याच बाबतीत होते असे नाही तर राजू, जिमी, लालू, जॉर्ज, मनुक चिंटू, सर्वच प्राणीमात्राबाबत हे घडे.



( PC: Shailendra Datar)


       राहुलच्या मर्कटलीला अनावर होऊ लागल्यावर आम्ही त्याला रानात सोडले. त्याचे लाड थांबले असले तरी मुक्त जीवनाचा आनंद आता तो घेऊ शकणार होता.
या वानर प्रजाती बाबत एक विशेष गोष्ट अशी जाणवली आम्ही ज्याला हुप्प्या किंवा वानर म्हणतो तो पाण्याला घाबरतो, मात्र केलटं अजिबात घाबरत नाही.
काही वर्षांपूर्वी आमचेकडे पाहुणा म्हणून असेच एक केलटं (राजू) आलं होत. दोन एक वर्ष आम्ही त्याला सांभाळले. पावसाळ्यात भरणारे एक छोटे तळे (मढी) आमच्या गावात आहे. पोहताना  कधी-कधी माझ्यासोबत मी  राजूला  घेऊन जात असे राजू त्या तळ्यात यथेच्च डुबक्या मारत असे.
राजू खूप हुशार आणि चालाख होता. काही खायला हवे असले किंवा लाड करून घ्यायचे असले तर  खिडकी मधून सौ गौरीला दिसेल अशा बेतानं विशिष्ट आवाज आणि हातवारे करत असे. समोर आलेली व्यक्ती घाबरली आहे अथवा नाही हे तो आलेल्या व्यक्तीच्या नजरेवरून ओळखत असे. समोरचा घाबरला आहे हे कळल की तो आक्रमक होत असे. आमचे गाव समुद्रकिनारी असल्याने पर्यटकांचा सतत राबता असतो. गावात आल्यावर 'आगोम' ला भेट ठरलेली असे. आमच्या कडील पशु-पक्षी हे पर्यटकांकरिता  एक आकर्षणाचा विषय असे. चेहऱ्यावर विविध हावभाव, हातवारे, उलट-सुलट माकड उड्या मारून राजू त्यांचे मनोरंजन करी आणि स्वतः राजूही आलेल्या पर्यटकांसोबत मर्कटलीला करून मजा लुटत असे.
एकदा एक पर्यटक (विदेशी ) मुलगी हातात मोदक घेऊन राजूच्या जवळ गेली. कोकणात मोदक म्हणजे उकडीचाच; जसें कन्याशाळा म्हटले की ती मुलींचीच तसें असो.  राजूने लगेच झडप घातली दोघांची झटापट झाली आणि मुलीला किरकोळ जखम झाली. घरचीच औषधे असल्याने आम्ही त्वरित  उपचार केले. आम्ही  राजूला रानात सोडण्याचा निर्णय घेतला. एक दिवस  त्याला ४-५ किमी लांब अंतरावर सोडून मी घरी आलो. थोड्या वेळाने गावातील एक मुलगा घरी ओरडत आला 'काका केलटा रस्त्याने परत येतोय'. राजूला  उनाड कुत्री मारतील या धास्तीने मी जाऊन त्याला घेऊन आलो. नंतर परत एकदा लांब खाडी पलीकडे त्याला सोडून राजू प्रकरणावर कायमचा पडदा टाकला.
    

Fish Eagle Rescue And Parenting

ए घुबड्या !
एक दिवस रामुदादाचा गिम्हवणेहून (दापोली) फोन आला, रामदास माझ्या अंगणात पक्षाची दोन पिल्ल पडली आहेत त्यांना  कावळे त्रास देत आहेत त्यांच्या जीवाला धोका आहे तू काहीतरी कर. मी पिल्लू म्हणतोय कारण त्यांना उडता येत नाहीये पण ते छोट्या कोंबडी एव्हढे आहेत.
रामुदादा म्हणजे माझा आतेभाऊ. आम्ही त्याला अरेतुरे करतो कारण नात्याने तो आमचा भाऊ लागतो पण जवळ-जवळ वडिलांच्या वयाचा. वयाने ज्येष्ठ पण उत्साही. माझे वडील ७ भावंडांमधे सर्वात लहान त्यामुळे वडीलांची भाचे मंडळी त्यांच्याच वयाची. परिणामी आम्ही लहान वयातच आजी आजोबा. तर रामुदादाच्या आज्ञेवरून पिल्ल आमच्या ‘संगोपनालयात’ भरती झाली. आम्ही घार म्हणतो तिची पिल्ल होती.
पक्षाच्या पिल्लांना लहानाचे मोठे करण्याचा मला फार अनुभव नव्हता पण जबाबदारी टाळूही शकत नव्हतो. वानर, मुंगुस, खारुताई, साळींदर ई दुध पिणाऱ्या पिल्लांना आम्ही लहानाचे मोठे केलेले आहे. पक्षाच्या पिल्लाला एकतर चोचीत भरवावे लागते आणि खायला काय द्यायचे हा आणखी एक प्रश्न असतोच. शिवाय घार हा शिकारी पक्षी असल्याने त्याची चोच आकड्याप्रमाणे असल्याने काम आणखी कठीण.
    












 घराशेजारील गोशाळेला खेटून आम्ही एक कायम स्वरूपी संगोपनालय बांधले आहे. साधारण ८ x ८ फुट लांब-रुंद त्याला ४ फुटापर्यंत दगडी भिंत आणि वर लोखंडी जाळी असे स्वरूप. नवीन पाहुणा आला की त्याला हक्काचे घर तयारच असते. पाहुणा फार छोटा असल्यास त्याच्या आकाराचे छोटे पिंजरे आहेत त्यात ठेवून पिंजरा या घरात ठेवतो जेणेकरून शत्रूपासून विशेषकरून रात्री  संरक्षण व्हावे.

पाहुण्याचे हक्काचे खाणे म्हणजे घट्ट भिजवलेली कणिक. कणकेची छोटी-छोटी भेंडोळी करून ती थोड्या-थोड्यावेळाने भरवत रहावे लागते. घरचा व्यवसाय आणि शेती असल्याने मदत करणारे हौशी सहाय्यक घरचेच. मुली, पुतणे सर्व हिरीरीने सहभागी होतच असतात. आमच्या अथक प्रयत्नांनंतरही एका पिल्लाला आम्ही वाचवू शकलो नाही. दुसरं पिल्लू थोडं जाणते झाल्यावर त्याला लहान-लहान मासे खाऊ घालायचो. थोडे दिवसांनी ‘लालू’- अरे हो त्याचे नाव आम्ही लालू ठेवले होते, का ते विचारू नका, मोठे मासे चिरफाड करून खात असे. खाताना एक चि-चि असा आवाज करे. लाडात आला किंवा भूक लागली की पायाजवळ येऊन नखाने अथवा चोचीने खाजवत आवाज करायचा.

आमचे कोळथरे गाव समुद्रकिनारी असल्याने गावाची एक विशिष्ट रचना आहे. गावातून जाणारा एक मुख्य रस्ता आणि दुतर्फा एकमेकाला खेटून असणारी घरं. गावातील प्रत्येक समाजाचा एक ‘खास’असा व्यवसाय असतो. कोळी बांधव ज्यांना आम्ही खारवी म्हणतो ते अर्थातच मासेमारीचा व्यवसाय करतात. कोळी भगिनी रोज ठराविक वेळेला सर्व गावात फिरून मच्छी विकतात. डोक्यावर बांबू पासून बनविलेली टोपली, टोपली खाली पूर्वी विरी ( सुपारीच्या पानाची एक बाजू) असे आता ताट असते, टोपलीवर एक लाकडी पातळ फळी आणि हातात एक छडी(काठी),असा सरंजाम असतो. काठीचा वापर टोपलीवर झुंजा मारणारे कावळे आणि पाठी फिरणारी गावातील मांजरे यांना हाकलण्यासाठी. आम्ही दारावरून जाणाऱ्या मावशीना बामणाला उपासाचे मासे द्या म्हटले की त्या लगेच बचक मारून मासे देऊन घाईघाईने निघून जात, त्यांना आमचे कडून मोबदला घ्यायचा नसे. आम्ही घरातील कुत्रा, मांजर यांना ते देत असू.

लालू पुरेसा मोठा झाला होता म्हणून आम्ही त्याला मुक्त केले. पहिले काही दिवस घराशेजारीच तो आकाशात  घिरट्या घालायचा आणि मी हाक मारली की लगेच खाली येऊन खाऊ खाऊन लाड करून घ्यायचा. त्याच्या बसण्याच्या जागाही ठरलेल्या असत. घरासमोर एक छोटी इमारत आहे. इमारतीच्या भिंती मधून बडोदाचे (आम्ही त्याला भाल म्हणतो) टोक बाहेर आले आहे त्यावर लालू बसत असे. एक दिवस मावशी मच्छी घेऊन रस्त्यावरून निघाली होती, लालूची स्वारी त्या बडोदावर बसलेली होती. नेहमी प्रमाणे पाठी लागणाऱ्या मांजरांना हाकलण्याकडे तिचे लक्ष होते. लालूने अचानक तिच्या टोपलीवर झडप घातली क्षणभर मावशीला काहीच कळले नाही एकदम एव्हढा मोठा पक्षी कुठून आला असा प्रश्न तिला पडला असावा. ती बावरली आणि काठी फिरवत जोराने ओरडली ‘ए घुबड्या’. नक्की तिला काय म्हणायचे होते कोण जाणे  ती तिची प्रतिक्षिप्त क्रिया होती. आम्ही मात्र लालू त्या जागेवर येऊन बसला की ओरडायचो ए घुबड्या.
काही दिवसांनंतर लालू दिसे नाहीसा झाला.  तिचे भाऊबंध  आकाशात किवा माडावर(नारळाचे झाड) बसलेले  दिसले  की मला कायम वाटायचे हा लालू असला तर मला बघून खाली येईल. पण तसे  कधी घडले नाही.
या सर्व अनुभवातून एक जाणवले पक्षाना देखील माणसाचा लळा लागतो आणि ते हाकेला सादही देतात.      

My MLK Cycle Tour Article in Lokprabha

Click here to view complete Article

तर सायकलला राम-राम ! Horse Riding

घोडा हा प्राणी असा आहे तुम्ही त्याच्या सहवासात आलात की कधी प्रेमात पडता हे कळतच नाही. कोळथरेला रहात असताना माझ्या घोडसावारीच्या प्रेमाने पुन्हा एकदा उचल खाल्ली. दापोलीत १-२ 'घोडाप्रेमी' आहेत हे मला माहिती होते. मी लगेच विनय दादाला (माझा सर्वात मोठा भाऊ) फोन लावला. तालुक्यातील अस्सल मंडळी त्याच्या संपर्कात असतात. त्याने मला लगेचच दापोली-जालगाव मधील  घोडामालक श्री. कोळथरकर यांचा नंबर दिला. ते एक 'खानदानी' घोडा शौकीन आहेत.

माझे वडील(मामा महाजन) रोज नित्यनेमाने दिड-दोन तास आमच्या जागाजमिनीत फिरत असत. डोंगरदऱ्यांत, रानात फिरताना त्यांच्या सोबत कायम एक बगलथैली, कोयती आणि एक आकडी-डेलकी (काठीला एका टोकाला आकडा आणि दुसऱ्या टोकाला इंग्रजी 'V' सारखा आकार) असे. त्यांचे एक नेहमीचे वाक्य असे "जो कुंपण राखतो तोच जमीनजुमला राखतो" म्हणून रोज या साजोसामानासह भ्रमंती. हा दिनक्रम माझ्या स्मरणाप्रमाणे वयाच्या सत्तरी पर्यंत सुरु होता. रानावनातील ही रोजची भटकंती पाहून कोणीतरी मामांना घोडा घेण्याचे सुचविले, त्यांना देखील ही कल्पना पटली. एकदा मनात आल्यावर ती गोष्ट करायचीच असा मामांचा खाक्या. परिणामी आमचे कडे आधी 'यशवंत' आणि नंतर 'लक्ष्मी' नावाची घोडी होती. यशवंत/यश्या हा स्थानिक ओळखीने मिळाला होता. लक्ष्मीला आणण्यासाठी बाबा (मोठा भाऊ उदय) आणि त्याचा मित्र सुहास असे अलिबाग जवळ गेले होते. त्यांना यायला ४-५ दिवस लागले होते असे आठवते. उन्हात चालून त्यांच्या त्वचेचा रंग बदलला होता. यश्या थोडा थकलेला होता लक्ष्मी मात्र तरुण आणि धष्टपुष्ट होती. 'भाकरी का करपली घोडा का अडला?' या म्हणीचा प्रत्यक्ष अनुभव आम्ही घेतला आहे. दोन-तिन दिवस घोड्याला रपेट केली नाही की लगेच तो फेरफटका मारण्यास विरोध करतो. इतकेच काय आपण दोन दिवस त्याला एकाच वाटेने नेले तर तिसऱ्या दिवशी नवीन वाटेने त्याला घेऊन जाणे म्हणजे कर्मकठीण. 

माझ्या मोठ्या बहिणीची (गांधाताई) मुले लहान असताना मे महिन्यात महिनाभर आजोळी कोळथरेला रहायला येत असत. माझ्या स्मरणाप्रमाणे मामांनी लग्नात तशी अटच घातली होती. मामा रोज शुभुला (भाची) घोडीवर बसवुन गावात फेरफटका मारायला पाठवत त्यावेळी सोबत एक सांभाळणाराही असे. गावातून फिरत असताना मामांचे चाहते कोणी घरातून कोणी दारी येऊन कौतुकाने पहात असत. सर्व कार्यक्रम म्हणजे एक सोहोळाच होऊन जाई.

मामांनी सांभाळलेले दोन्ही घोडे स्थानिक होते. मी दापोलीला कोळथरकरांकडे घोडसावारी शिकायला जायचो तो 'शेरू' रेसच्या घोड्यासारखा उमदा, उंच, तगडा आणि पांढराशुभ्र होता. मी सकाळी ६ वाजता घरून निघून दापोलीत तासभर सराव करून ९ च्या आत घरी हजर होत असे. १५ दिवसांचे प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर मी कोळथरकरांना वाकून नमस्कार केल्यावर  त्यांना आश्चर्याचा धक्काच बसला.  शेरू आणि माझी चांगली गट्टी जमली होती मालकही मला म्हणत डॉ शेरुचे तुमच्यावर खास प्रेम आहे. पहिले ५-६ दिवस शिकण्यात गेले नंतर मात्र शेरू घामाने भिजे पर्यंत आमची रपेट चालत असे. घोड्यावर स्वार झाल्यावर आपल्या अंगात एक वेगळीच उर्मी निर्माण होते, जणूकाही 'अश्वशक्ती' आपल्या शरीरात संक्रमित झाली आहे. एक प्रकारची झिंग, मग त्याची चटक लागते. 

एप्रिल-मे मधे कधीतरी शेरूच्या पायाला मोठी जखम झाली. उपचारांत मदतीसाठी मी आठवड्यातून एखादा दापोलीत जात असे. पुढे कोळथरकर म्हणाले तुम्ही शेरूला पावसाळ्यात तुमच्याकडे घेऊन जा इथे थोडी अडचण होईल. माझ्यासाठी ती संधीच होती. मी अण्णा (मोठे बंधू- माधव) जवळ बोलून आमच्या गोशाळे (गोठा) शेजारी शेरुसाठी जागा तयार करून घेतली. एक दिवस संध्याकाळी ट्रक मधून शेरुची स्वारी आमच्या अंगणात दाखल झाली. शेरूचा आकार, चाल, उमदेपणा, पांढरा रंग हे पाहून आई आणि पत्नीचे डोळे चमकले, दोघीही खुश झाल्या. शेरू २-३ महिने आमचे कडे होता. जखमेची सुश्रुषा, खरारा, रपेट ई मी रोजच करत असे शिवाय  शेरू रात्री अपरात्री चक्कर आल्यासारखे होऊन कोसळत असे त्यामुळे रात्रभर मला सतर्क राहावे लागे. त्याला उठवून उभे करणे खूप जिकरीचे होई त्यामुळे माझ्या काळजीने बायकोही मदतीस येत असे. या सर्व उपद्व्यापाचा परिणाम माझ्या तब्बेतीवर होऊन माझे वजन ४-५ किलोने कमी झाले. शेवटी आई आणि सौ गौरीने 'फतवा' काढून शेरुची रवानगी करण्याचे आदेश दिले. कोळथरकर शेरूला नेण्यास आले, शेरुची तब्बेत पाहून एकदम खुश झाले. मी माझी अडचण सांगून दिलगिरी व्यक्त केली तेव्हा म्हणाले " डॉक्टर घोडा ८ दिवस नीट सांभाळणे कठीण आहे तुमचे कौतुक करायला हवे."  शेरू आमच्या आवारातून बाहेर पडण्यास नाखुश होता कोळथरकरांनाही ते जाणवले.

काही दिवसांनी मी शेरूला भेटण्यास गेलो होतो, शेरू चरायला गेला होता आणि ५-७ फुट उंच वाढलेल्या गवतात तो दिसतही नव्हता. कोळथरकरांनी दोन-तिन हाका मारूनही शेरू आला नाही. ते म्हणाले डॉक्टर तुम्ही हाक मारा तो नक्की येईल आणि तसेच झाले,  घंटेचा घण-घण आवाज करत शेरू समोर हजर झाला. मी आनंदून गेलो.

मी घोड्यावर मनापासून प्रेम करतो. जैसलमेरला सायकलिंगसाठी गेलो असताना शेतात घोडा दिसल्यावर त्यावर स्वार होण्याचा मोह मी टाळू शकलो नव्हतो.

पुण्यात घोडा पाळणे शक्य झाल्यास मी सायकलला राम-राम करेन.